Πρωτεΐνες: Πόσες Διαφορετικές Έχει το Ανθρώπινο Σώμα και Τι Κάνει η Καθεμία;
Όταν ακούμε τη λέξη «πρωτεΐνη», οι περισσότεροι σκεφτόμαστε αμέσως τη διατροφή, το κρέας, τα αυγά, τη whey ή τη μυϊκή ανάπτυξη.
Στην πραγματικότητα όμως, οι πρωτεΐνες είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Το ανθρώπινο σώμα παράγει χιλιάδες διαφορετικές πρωτεΐνες, οι οποίες συμμετέχουν σχεδόν σε κάθε λειτουργία που μας κρατά ζωντανούς.
Το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη.
Η κερατίνη είναι πρωτεΐνη.
Η αιμοσφαιρίνη περιέχει πρωτεϊνικές αλυσίδες.
Τα αντισώματα είναι πρωτεΐνες.
Πολλά ένζυμα είναι πρωτεΐνες.
Ακόμη και η ινσουλίνη είναι μια πεπτιδική ορμόνη που αποτελείται από αμινοξέα.
Πώς όμως μπορεί ο οργανισμός να δημιουργεί τόσες διαφορετικές πρωτεΐνες χρησιμοποιώντας έναν σχετικά μικρό αριθμό αμινοξέων;
Τι είναι πραγματικά μια πρωτεΐνη;
Οι πρωτεΐνες είναι μεγάλα βιολογικά μόρια που αποτελούνται από μικρότερες μονάδες:
τα αμινοξέα.
Μπορούμε να φανταστούμε τα αμινοξέα σαν γράμματα ενός αλφαβήτου.
Με έναν περιορισμένο αριθμό γραμμάτων μπορούμε να δημιουργήσουμε χιλιάδες διαφορετικές λέξεις, αλλάζοντας τη σειρά και τον συνδυασμό τους.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τις πρωτεΐνες.
Ο οργανισμός χρησιμοποιεί κυρίως 20 κοινά αμινοξέα για την κατασκευή των πρωτεϊνών του.
Αλλάζοντας τη σειρά και τον αριθμό τους, μπορούν να δημιουργηθούν αλυσίδες με εντελώς διαφορετική δομή και λειτουργία.
Από 20 αμινοξέα σε χιλιάδες πρωτεΐνες
Ας χρησιμοποιήσουμε ένα πολύ απλοποιημένο παράδειγμα.
Έστω ότι έχουμε τα αμινοξέα:
Α – Β – Γ – Δ
Μία αλυσίδα μπορεί να έχει τη σειρά:
Α – Β – Γ – Δ
Μία άλλη:
Γ – Α – Δ – Β
και μία τρίτη:
Α – Α – Γ – Β – Δ
Στην πραγματικότητα βέβαια οι πρωτεΐνες μπορούν να αποτελούνται από εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες αμινοξέα.
Επομένως οι πιθανοί συνδυασμοί είναι τεράστιοι.
Και υπάρχει κάτι ακόμη σημαντικό.
Δεν αρκεί μόνο η σειρά των αμινοξέων.
Η πρωτεϊνική αλυσίδα στη συνέχεια διπλώνεται σε συγκεκριμένο τρισδιάστατο σχήμα.
Αυτό το σχήμα είναι καθοριστικό για τη λειτουργία της.
Με άλλα λόγια, δύο πρωτεΐνες δεν διαφέρουν απλώς επειδή περιέχουν διαφορετικά αμινοξέα. Διαφέρουν και στον τρόπο με τον οποίο αυτά είναι οργανωμένα στον χώρο.
Πόσες διαφορετικές πρωτεΐνες έχει ο άνθρωπος;
Δεν υπάρχει ένας απλός αριθμός του τύπου:
«Ο άνθρωπος έχει ακριβώς 50.000 πρωτεΐνες».
Το ανθρώπινο γονιδίωμα διαθέτει περίπου 20.000 γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεΐνες.
Όμως ένα γονίδιο δεν αντιστοιχεί απαραίτητα σε μία και μοναδική τελική πρωτεϊνική μορφή.
Μέσω μηχανισμών όπως το alternative splicing και οι μετα-μεταφραστικές τροποποιήσεις μπορεί να δημιουργηθεί πολύ μεγαλύτερη ποικιλία.
Γι’ αυτό είναι ασφαλέστερο να πούμε ότι το ανθρώπινο σώμα μπορεί να παράγει δεκάδες χιλιάδες διαφορετικές πρωτεΐνες και ακόμη περισσότερες πρωτεϊνικές μορφές.
Τι είναι το πρωτέωμα;
Όπως το σύνολο του γενετικού υλικού ενός οργανισμού ονομάζεται γονιδίωμα, το σύνολο των πρωτεϊνών που εκφράζονται από ένα κύτταρο, έναν ιστό ή έναν οργανισμό ονομάζεται:
πρωτέωμα (proteome).
Και το πρωτέωμα δεν είναι στατικό.
Ένα μυϊκό κύτταρο δεν παράγει ακριβώς τις ίδιες πρωτεΐνες και στις ίδιες ποσότητες με ένα ηπατικό ή ένα νευρικό κύτταρο.
Μάλιστα, οι πρωτεΐνες που παράγει ένα κύτταρο μπορούν να αλλάζουν ανάλογα με τις συνθήκες και τις ανάγκες του οργανισμού.
Πώς ξέρει το σώμα ποια πρωτεΐνη να κατασκευάσει;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της ανθρώπινης βιολογίας.
Οι «οδηγίες» για την κατασκευή των πρωτεϊνών βρίσκονται στο DNA μας.
Τα γονίδια περιέχουν πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή συγκεκριμένων πρωτεϊνών.
Σε πολύ απλοποιημένη μορφή, η πληροφορία ενός γονιδίου μεταγράφεται πρώτα σε RNA και στη συνέχεια τα ριβοσώματα χρησιμοποιούν αυτή την πληροφορία για να τοποθετήσουν τα αμινοξέα στη σωστή σειρά.
Με απλά λόγια:
DNA → RNA → αλληλουχία αμινοξέων → πρωτεΐνη
Η σειρά των αμινοξέων είναι εξαιρετικά σημαντική, επειδή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο θα διπλωθεί η πρωτεΐνη και τελικά τη λειτουργία που θα επιτελέσει.
Γιατί δεν παράγουν όλα τα κύτταρα τις ίδιες πρωτεΐνες;
Σχεδόν όλα τα κύτταρα του σώματός μας διαθέτουν ουσιαστικά το ίδιο γενετικό υλικό.
Κι όμως, ένα μυϊκό κύτταρο είναι τελείως διαφορετικό από ένα νευρικό κύτταρο ή ένα κύτταρο του ήπατος.
Πώς γίνεται αυτό;
Επειδή δεν είναι ενεργά τα ίδια γονίδια σε κάθε κύτταρο.
Κάθε τύπος κυττάρου ενεργοποιεί διαφορετικά σύνολα γονιδίων και επομένως παράγει διαφορετικές ποσότητες και είδη πρωτεϊνών.
Έτσι, ένα μυϊκό κύτταρο παράγει μεγάλες ποσότητες πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη συστολή, ενώ άλλα κύτταρα εξειδικεύονται στην παραγωγή ενζύμων, ορμονών ή άλλων πρωτεϊνών.
Κολλαγόνο: Η πιο άφθονη πρωτεΐνη του σώματος
Το κολλαγόνο αποτελεί μία μεγάλη οικογένεια δομικών πρωτεϊνών και είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη στο ανθρώπινο σώμα.
Βρίσκεται μεταξύ άλλων:
- στο δέρμα,
- στα οστά,
- στους τένοντες,
- στους συνδέσμους,
- στους χόνδρους,
- και σε άλλους συνδετικούς ιστούς.
Το κολλαγόνο είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε αμινοξέα όπως γλυκίνη, προλίνη και υδροξυπρολίνη.
Εδώ λοιπόν γίνεται ξεκάθαρη μία βασική διαφορά:
Η γλυκίνη είναι αμινοξύ. Το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη που αποτελείται από αλυσίδες αμινοξέων.
🔗 Διαβάστε επίσης: Γλυκίνη – Τι Είναι και Ποιος Είναι ο Ρόλος της στον Οργανισμό
Κερατίνη: Η πρωτεΐνη των μαλλιών και των νυχιών
Η κερατίνη είναι επίσης οικογένεια δομικών πρωτεϊνών.
Αποτελεί σημαντικό συστατικό:
των μαλλιών, των νυχιών και της εξωτερικής στιβάδας του δέρματος.
Έχει διαφορετική σύνθεση και δομή από το κολλαγόνο και, κατά συνέπεια, διαφορετικές ιδιότητες.
Αυτό είναι ένα καλό παράδειγμα του γιατί δεν υπάρχει απλώς μία «πρωτεΐνη του σώματος».
Υπάρχουν πολλές διαφορετικές πρωτεΐνες, σχεδιασμένες για διαφορετικές εργασίες.
Αιμοσφαιρίνη: Μεταφέροντας οξυγόνο σε ολόκληρο το σώμα
Η αιμοσφαιρίνη βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια.
Αποτελείται από πρωτεϊνικές αλυσίδες που συνδέονται με ομάδες αίμης, οι οποίες περιέχουν σίδηρο.
Η βασική λειτουργία της είναι η μεταφορά οξυγόνου από τους πνεύμονες προς τους ιστούς, ενώ συμμετέχει και στη μεταφορά διοξειδίου του άνθρακα και στη ρύθμιση της οξεοβασικής ισορροπίας.
Η δομή της είναι τελείως διαφορετική από εκείνη του κολλαγόνου, επειδή έχει τελείως διαφορετική δουλειά.
Ακτίνη και μυοσίνη: Οι πρωτεΐνες που μας επιτρέπουν να κινούμαστε
Οι μύες δεν αποτελούνται απλώς από «πρωτεΐνη» με τη γενική έννοια.
Περιέχουν πολλές διαφορετικές πρωτεΐνες.
Δύο από τις γνωστότερες είναι:
η ακτίνη και η μυοσίνη.
Η αλληλεπίδρασή τους αποτελεί κεντρικό μηχανισμό της μυϊκής συστολής.
Κάθε φορά που σηκώνουμε ένα βάρος, περπατάμε, τρέχουμε ή απλώς κινούμε το χέρι μας, εξειδικευμένες πρωτεΐνες εργάζονται σε μοριακό επίπεδο.
Ένζυμα: Οι «εργάτες» των χημικών αντιδράσεων
Πολλά από τα ένζυμα του ανθρώπινου οργανισμού είναι πρωτεΐνες.
Τα ένζυμα επιταχύνουν χημικές αντιδράσεις που διαφορετικά θα πραγματοποιούνταν υπερβολικά αργά για να υποστηρίξουν τη ζωή.
Συμμετέχουν:
- στην πέψη,
- στην παραγωγή ενέργειας,
- στη σύνθεση νέων μορίων,
- στον μεταβολισμό,
- στη λειτουργία και αντιγραφή του γενετικού υλικού,
- και σε αμέτρητες άλλες διαδικασίες.
Χωρίς τα ένζυμα, ο μεταβολισμός όπως τον γνωρίζουμε δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει.
Αντισώματα: Πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού
Τα αντισώματα ή ανοσοσφαιρίνες είναι εξειδικευμένες πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μπορούν να αναγνωρίζουν συγκεκριμένες μοριακές δομές, γνωστές ως αντιγόνα, και αποτελούν σημαντικό μέρος της ανοσολογικής άμυνας.
Άρα όταν λέμε ότι ο οργανισμός χρησιμοποιεί πρωτεΐνη και για το ανοσοποιητικό, υπάρχει πραγματική βιολογική βάση.
Τα αμινοξέα χρησιμοποιούνται και για την παραγωγή πρωτεϊνών που συμμετέχουν στην άμυνα του σώματος.
Και οι ορμόνες είναι πρωτεΐνες;
Ορισμένες ναι, άλλες όχι.
Η ινσουλίνη, για παράδειγμα, είναι πεπτιδική ορμόνη και αποτελείται από αλυσίδες αμινοξέων.
Υπάρχουν όμως και ορμόνες διαφορετικής χημικής φύσης.
Η τεστοστερόνη και η κορτιζόλη, για παράδειγμα, είναι στεροειδείς ορμόνες και όχι πρωτεΐνες.
Αυτό δείχνει πόσο διαφορετικά «εργαλεία» χρησιμοποιεί το ανθρώπινο σώμα για να ρυθμίσει τις λειτουργίες του.
🔗 Διαβάστε επίσης: Κορτιζόλη – Τι Είναι και Πώς Επηρεάζει τον Οργανισμό
Οι πρωτεΐνες του σώματος είναι μόνιμες;
Όχι.
Οι πρωτεΐνες του οργανισμού βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία σύνθεσης και διάσπασης.
Παλιές, περιττές ή κατεστραμμένες πρωτεΐνες διασπώνται και τα συστατικά τους μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να επαναχρησιμοποιηθούν.
Παράλληλα δημιουργούνται νέες πρωτεΐνες.
Αυτή η συνεχής ανανέωση ονομάζεται γενικότερα protein turnover και είναι απαραίτητη για τη διατήρηση και την προσαρμογή των ιστών.
Οι διαφορετικές πρωτεΐνες μάλιστα δεν έχουν όλες την ίδια διάρκεια ζωής.
Κάποιες ανανεώνονται σχετικά γρήγορα, ενώ άλλες μπορούν να παραμένουν για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τι είναι η πρωτεϊνοσύνθεση;
Πρωτεϊνοσύνθεση ονομάζουμε τη διαδικασία με την οποία τα κύτταρα δημιουργούν νέες πρωτεΐνες από αμινοξέα.
Όταν ακούμε τον όρο στον χώρο της άσκησης, συνήθως αναφέρεται στη μυϊκή πρωτεϊνοσύνθεση.
Όμως η πρωτεϊνοσύνθεση δεν συμβαίνει μόνο στους μύες.
Το σώμα κατασκευάζει συνεχώς:
- ένζυμα,
- δομικές πρωτεΐνες,
- πρωτεΐνες μεταφοράς,
- πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού,
- πρωτεΐνες των κυτταρικών μεμβρανών,
- και πολλές ακόμη.
Επομένως η πρωτεΐνη της διατροφής δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά για να «χτίσουμε μυς».
Τι συμβαίνει στην πρωτεΐνη όταν την τρώμε;
Όταν καταναλώνουμε αυγά, κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά, όσπρια ή οποιαδήποτε άλλη πηγή πρωτεΐνης, ο οργανισμός δεν παίρνει την πρωτεΐνη αυτούσια και δεν τη μεταφέρει απευθείας στους μύες.
Κατά την πέψη, οι πρωτεΐνες διασπώνται σε μικρότερα πεπτίδια και αμινοξέα.
Τα αμινοξέα απορροφώνται και ο οργανισμός μπορεί στη συνέχεια να τα χρησιμοποιήσει για να κατασκευάσει τις δικές του πρωτεΐνες.
Με πολύ απλά λόγια:
Τρώμε πρωτεΐνη → την πέπτουμε → απορροφούμε αμινοξέα → το σώμα κατασκευάζει τις πρωτεΐνες που χρειάζεται.
Έτσι, τα αμινοξέα που προήλθαν από το γεύμα μας μπορούν αργότερα να συμμετέχουν στην κατασκευή μυϊκών πρωτεϊνών, ενζύμων, πρωτεϊνών του ανοσοποιητικού και πολλών άλλων μορίων.
Μπορεί το σώμα να αποθηκεύσει πρωτεΐνη για αργότερα;
Όχι με τον ίδιο τρόπο που αποθηκεύει:
λίπος στον λιπώδη ιστό ή γλυκόζη με τη μορφή γλυκογόνου.
Ο οργανισμός διαθέτει ένα δυναμικό απόθεμα ελεύθερων αμινοξέων, ενώ φυσικά τεράστιες ποσότητες αμινοξέων βρίσκονται ενσωματωμένες στις πρωτεΐνες των ιστών.
Δεν υπάρχει όμως μία ειδική «αποθήκη πρωτεΐνης» που απλώς γεμίζουμε για να τη χρησιμοποιήσουμε πολύ αργότερα.
Γι’ αυτό η τακτική επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μέσω της διατροφής έχει σημασία.
Τι γίνεται αν καταναλώσουμε περισσότερη πρωτεΐνη από όση χρειαζόμαστε;
Ο οργανισμός δεν μετατρέπει αυτομάτως κάθε επιπλέον γραμμάριο πρωτεΐνης σε περισσότερο μυ.
Τα αμινοξέα που δεν απαιτούνται για την παραγωγή νέων πρωτεϊνών ή άλλων ενώσεων μπορούν να μεταβολιστούν.
Το άζωτό τους απομακρύνεται και τελικά αποβάλλεται κυρίως μέσω της ουρίας, ενώ ο υπόλοιπος ανθρακικός σκελετός μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άλλες μεταβολικές διαδικασίες, ακόμη και για την παραγωγή ενέργειας.
Άρα:
Περισσότερη πρωτεΐνη ≠ απεριόριστη μυϊκή ανάπτυξη.
Η μυϊκή ανάπτυξη εξαρτάται επίσης από την προπόνηση, τη συνολική διατροφή, την επάρκεια ενέργειας, την αποκατάσταση και πολλούς άλλους παράγοντες.
Απαραίτητα και μη απαραίτητα αμινοξέα
Τα αμινοξέα που χρησιμοποιεί ο οργανισμός δεν είναι όλα ίδια από διατροφική άποψη.
Ορισμένα χαρακτηρίζονται απαραίτητα αμινοξέα.
Αυτό σημαίνει ότι το σώμα δεν μπορεί να τα συνθέσει σε επαρκείς ποσότητες και επομένως πρέπει να τα προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής.
Στους ενήλικες αναγνωρίζονται εννέα απαραίτητα αμινοξέα.
Άλλα αμινοξέα μπορούν να συντεθούν από τον ίδιο τον οργανισμό υπό φυσιολογικές συνθήκες και χαρακτηρίζονται μη απαραίτητα.
Προσοχή όμως:
«Μη απαραίτητο» δεν σημαίνει άχρηστο ή ασήμαντο.
Σημαίνει απλώς ότι δεν είναι απαραίτητο να πάρουμε όλη την απαιτούμενη ποσότητα έτοιμη από τη διατροφή.
🔗 Διαβάστε επίσης: Απαραίτητα και Μη Απαραίτητα Αμινοξέα – Ποια Είναι και Ποια η Διαφορά τους
Είναι όλες οι διατροφικές πρωτεΐνες ίδιες;
Όχι ακριβώς.
Οι πηγές πρωτεΐνης μπορούν να διαφέρουν ως προς:
- την ποσότητα πρωτεΐνης,
- το προφίλ των απαραίτητων αμινοξέων,
- την πεπτικότητα,
- και τη συνολική διατροφική τους αξία.
Εδώ εμφανίζεται και ο όρος «πλήρης πρωτεΐνη».
Μια πρωτεϊνική πηγή χαρακτηρίζεται συνήθως ως πλήρης όταν παρέχει και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα σε επαρκείς αναλογίες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες πηγές πρωτεΐνης είναι άχρηστες.
Μια ποικίλη διατροφή μπορεί να παρέχει τα απαραίτητα αμινοξέα μέσω διαφορετικών τροφών κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Και το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη;
Ναι.
Το κολλαγόνο είναι κανονικά πρωτεΐνη και μάλιστα αποτελεί την πιο άφθονη οικογένεια πρωτεϊνών του ανθρώπινου σώματος.
Είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε:
γλυκίνη, προλίνη και υδροξυπρολίνη.
Ωστόσο, το κολλαγόνο δεν θεωρείται πλήρης διατροφική πρωτεΐνη, καθώς δεν παρέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα σε κατάλληλο προφίλ — χαρακτηριστικά, στερείται τρυπτοφάνης.
Αυτό είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στις φράσεις:
«Είναι πρωτεΐνη»
και
«Είναι πλήρης πρωτεΐνη».
Δεν σημαίνουν το ίδιο πράγμα.
🔗 Διαβάστε επίσης: Κολλαγόνο – Τι Είναι, Τύποι και Ποιος Είναι ο Ρόλος του στον Οργανισμό
Πρωτεΐνη δεν σημαίνει μόνο μυς
Αν υπάρχει ένα πράγμα που αξίζει να κρατήσουμε, είναι αυτό.
Η πρωτεΐνη συχνά παρουσιάζεται σαν κάτι που αφορά κυρίως:
γυμναστήριο → μυϊκή μάζα → bodybuilding.
Στην πραγματικότητα οι πρωτεΐνες αποτελούν θεμελιώδη συστατικά ολόκληρου του οργανισμού.
Χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία και λειτουργία:
μυών → δέρματος → συνδετικού ιστού → ενζύμων → αντισωμάτων → μεταφορέων → υποδοχέων → ορισμένων ορμονών → κυτταρικών δομών.
Οι μύες είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες πρωτεΐνες έχει το ανθρώπινο σώμα;
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός ακριβής αριθμός. Περίπου 20.000 ανθρώπινα γονίδια κωδικοποιούν πρωτεΐνες, αλλά μέσω διαφορετικής επεξεργασίας και τροποποιήσεων δημιουργείται πολύ μεγαλύτερη ποικιλία πρωτεϊνικών μορφών.
Από πόσα αμινοξέα φτιάχνονται οι πρωτεΐνες;
Οι ανθρώπινες πρωτεΐνες κατασκευάζονται κυρίως χρησιμοποιώντας 20 κοινά πρωτεϊνογενή αμινοξέα.
Είναι το κολλαγόνο πρωτεΐνη;
Ναι. Είναι οικογένεια δομικών πρωτεϊνών και αποτελεί σημαντικό συστατικό του δέρματος, των οστών, των τενόντων και άλλων συνδετικών ιστών.
Είναι η κερατίνη πρωτεΐνη;
Ναι. Οι κερατίνες είναι πρωτεΐνες που αποτελούν σημαντικά δομικά συστατικά, μεταξύ άλλων, των μαλλιών και των νυχιών.
Τα αντισώματα είναι πρωτεΐνες;
Ναι. Οι ανοσοσφαιρίνες είναι εξειδικευμένες πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η πρωτεΐνη που τρώμε πηγαίνει κατευθείαν στους μύες;
Όχι. Πρώτα πέπτεται σε πεπτίδια και αμινοξέα. Ο οργανισμός στη συνέχεια χρησιμοποιεί τα αμινοξέα ανάλογα με τις ανάγκες του.
Είναι όλα τα αμινοξέα απαραίτητο να τα παίρνουμε από τη διατροφή;
Όχι. Ορισμένα μπορεί να τα συνθέσει ο οργανισμός, ενώ εννέα αμινοξέα θεωρούνται απαραίτητα για τους ενήλικες και πρέπει να προσλαμβάνονται μέσω της διατροφής.
Τι σημαίνει πλήρης πρωτεΐνη;
Είναι μια πηγή πρωτεΐνης που παρέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα σε επαρκείς αναλογίες. Δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες πρωτεϊνικές πηγές δεν μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
Από 20 αμινοξέα σε έναν ολόκληρο ανθρώπινο οργανισμό
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι τελικά η απλότητα των βασικών υλικών.
Ο ανθρώπινος οργανισμός χρησιμοποιεί ένα σχετικά μικρό «αλφάβητο» αμινοξέων και, αλλάζοντας τη σειρά, το μήκος και την τρισδιάστατη δομή τους, δημιουργεί έναν τεράστιο αριθμό διαφορετικών πρωτεϊνών.
20 βασικά «γράμματα» → αμέτρητοι συνδυασμοί → χιλιάδες πρωτεΐνες → χιλιάδες διαφορετικές λειτουργίες.
Άλλες μας επιτρέπουν να κινούμαστε.
Άλλες μεταφέρουν οξυγόνο.
Άλλες σχηματίζουν το δέρμα και τους τένοντες.
Άλλες επιταχύνουν τις χημικές αντιδράσεις.
Και άλλες συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού.
Γι’ αυτό η πρωτεΐνη δεν είναι απλώς ένα ακόμη μακροθρεπτικό συστατικό που συνδέεται με το γυμναστήριο.
