Η κανέλα είναι ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα μπαχαρικά στον κόσμο. Χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στη μαγειρική, στη ζαχαροπλαστική αλλά και σε διάφορες παραδοσιακές πρακτικές.
Τα τελευταία χρόνια όμως έχει αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για έναν διαφορετικό λόγο:
τη πιθανή σχέση της με το σάκχαρο του αίματος και τον μεταβολισμό της γλυκόζης.
Αρκεί μία αναζήτηση στο διαδίκτυο για να συναντήσει κανείς ισχυρισμούς όπως:
«Η κανέλα ρίχνει το σάκχαρο»
ή ακόμη:
«Η κανέλα είναι φυσικό φάρμακο για τον διαβήτη».
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Υπάρχουν πράγματι κλινικές μελέτες που έχουν παρουσιάσει ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κανέλα αποτελεί θεραπεία για τον διαβήτη ή ότι μπορεί να αντικαταστήσει φαρμακευτική αγωγή.
Ας δούμε λοιπόν τι πραγματικά γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.
Τι είναι η κανέλα;
Η κανέλα προέρχεται από τον φλοιό δέντρων του γένους Cinnamomum.
Ο φλοιός αποξηραίνεται και χρησιμοποιείται είτε σε μορφή ξύλου κανέλας είτε αλέθεται για να δημιουργηθεί η γνωστή σκόνη.
Το σημαντικό όμως είναι ότι:
Δεν είναι όλες οι κανέλες ίδιες.
Υπάρχουν διαφορετικά είδη, με δύο από αυτά να κυριαρχούν στην αγορά.
Κανέλα Κεϋλάνης και Cassia: Ποια είναι η διαφορά;
Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες πληροφορίες που αξίζει να γνωρίζει κάποιος που καταναλώνει συχνά κανέλα.
Κανέλα Κεϋλάνης – Ceylon
Η κανέλα Κεϋλάνης προέρχεται κυρίως από το Cinnamomum verum και συχνά αποκαλείται «true cinnamon» ή «αληθινή κανέλα».
Έχει συνήθως πιο λεπτή και ήπια γεύση.
Cassia
Η Cassia προέρχεται από συγγενικά είδη Cinnamomum και είναι η συνηθέστερη μορφή κανέλας σε πολλές αγορές.
Έχει συνήθως πιο έντονη γεύση και είναι οικονομικότερη.
Η μεγαλύτερη όμως διαφορά δεν αφορά τη γεύση.
Αφορά μία ουσία που ονομάζεται:
Κουμαρίνη.
Η Cassia μπορεί να περιέχει σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες κουμαρίνης από την κανέλα Κεϋλάνης.
Και αυτό αποκτά σημασία όταν κάποιος καταναλώνει μεγάλες ποσότητες κανέλας συστηματικά, όχι όταν απλώς βάζει λίγη κανέλα περιστασιακά στο φαγητό του. Η Cassia είναι γνωστό ότι μπορεί να περιέχει μεταβλητές ποσότητες κουμαρίνης, η οποία σε υψηλή έκθεση μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ιδιαίτερα σε ευαίσθητα άτομα ή άτομα με ηπατική νόσο.
Γιατί μελετάται η κανέλα για το σάκχαρο;
Η κανέλα περιέχει πληθώρα φυτικών ενώσεων.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι η κινναμαλδεΰδη (cinnamaldehyde), η οποία ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για το χαρακτηριστικό άρωμα και τη γεύση της.
Εργαστηριακές και ζωικές μελέτες έχουν εξετάσει διάφορους πιθανούς μηχανισμούς μέσω των οποίων συστατικά της κανέλας θα μπορούσαν να επηρεάσουν:
τον μεταβολισμό της γλυκόζης, την απόκριση στην ινσουλίνη και διάφορους μεταβολικούς δείκτες.
Το σημαντικό όμως είναι τι συμβαίνει στους ανθρώπους.
Και εδώ η εικόνα γίνεται περισσότερο περίπλοκη.
Η κανέλα μειώνει πραγματικά το σάκχαρο;
Η σύντομη απάντηση είναι:
Πιθανώς μπορεί να έχει μια μικρή επίδραση σε ορισμένους ανθρώπους, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά σταθερά για να τη θεωρήσουμε θεραπεία.
Μία μετα-ανάλυση 16 τυχαιοποιημένων μελετών είχε βρει μείωση της γλυκόζης νηστείας και ορισμένων δεικτών αντίστασης στην ινσουλίνη, χωρίς όμως σημαντική μεταβολή της HbA1c. Οι ερευνητές επισήμαναν επίσης μεγάλη ανομοιογένεια μεταξύ των μελετών.
Μία νεότερη μετα-ανάλυση 24 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών βρήκε επίσης βελτιώσεις στη γλυκόζη νηστείας, στην HbA1c και σε δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη σε άτομα με διαβήτη τύπου 2.
Ωστόσο, όταν αξιολογούμε όλη τη βιβλιογραφία, τα αποτελέσματα δεν είναι απόλυτα συνεπή.
Το NCCIH των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ επισημαίνει ότι οι μελέτες διαφέρουν σημαντικά ως προς:
το είδος κανέλας, τη δοσολογία, τη διάρκεια, τα σκευάσματα και τους συμμετέχοντες.
Γι’ αυτό δεν υπάρχει ακόμη σαφής επιστημονική βάση για να πούμε ότι η κανέλα αποτελεί αποτελεσματική θεραπεία για τον διαβήτη.
Τι είναι η γλυκόζη νηστείας;
Όταν μιλάμε για «σάκχαρο», συχνά αναφερόμαστε στη γλυκόζη αίματος.
Η γλυκόζη νηστείας μετράται συνήθως αφού κάποιος δεν έχει καταναλώσει τροφή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Είναι ένας σημαντικός δείκτης, αλλά δεν είναι ο μοναδικός.
Για την αξιολόγηση του γλυκαιμικού ελέγχου χρησιμοποιείται επίσης η:
HbA1c – γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη.
Σε αντίθεση με μία μεμονωμένη μέτρηση γλυκόζης, η HbA1c μας δίνει πληροφορίες για τη μέση γλυκόζη του αίματος κατά τους προηγούμενους μήνες.
Αυτός είναι ένας λόγος που πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν μια μελέτη αναφέρει ότι ένα συστατικό «μείωσε το σάκχαρο».
Ένας βελτιωμένος δείκτης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βελτιώθηκαν όλοι οι δείκτες του γλυκαιμικού ελέγχου.
Κανέλα και αντίσταση στην ινσουλίνη
Η ινσουλίνη είναι μία ορμόνη με κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της γλυκόζης.
Με απλά λόγια, βοηθά τη γλυκόζη να μεταφερθεί από την κυκλοφορία του αίματος στα κύτταρα όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Στην αντίσταση στην ινσουλίνη, τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται στην ινσουλίνη όσο αποτελεσματικά θα έπρεπε.
Ορισμένες μελέτες με κανέλα έχουν καταγράψει βελτίωση σε δείκτες που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Μία μετα-ανάλυση του 2019, για παράδειγμα, βρήκε βελτίωση του HOMA-IR, αλλά με μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των μελετών.
Επομένως πρόκειται για ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας, αλλά όχι για λόγο να αντιμετωπίζουμε την κανέλα σαν φάρμακο.
Κανέλα και διαβήτης τύπου 2
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο ολόκληρου του άρθρου.
Η κανέλα δεν αποτελεί θεραπεία για τον διαβήτη.
Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο:
της φαρμακευτικής αγωγής, της διατροφικής παρακολούθησης, της σωματικής δραστηριότητας ή της ιατρικής φροντίδας.
Οι επίσημες αξιολογήσεις της διαθέσιμης βιβλιογραφίας τονίζουν ότι τα στοιχεία για συμπληρώματα κανέλας παραμένουν ανεπαρκή για οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τον έλεγχο ή την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μελέτες που έχουν δείξει θετικά αποτελέσματα είναι άχρηστες.
Σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ:
«υπάρχουν ενδείξεις πιθανής επίδρασης»
και
«αποδεδειγμένα θεραπεύει τον διαβήτη».
Κανέλα και αδυνάτισμα
Άλλος ένας πολύ συνηθισμένος ισχυρισμός είναι ότι:
«Η κανέλα καίει λίπος».
Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για κάτι τέτοιο.
Η κανέλα μπορεί να αποτελεί εξαιρετικό τρόπο να προσθέσουμε γεύση και άρωμα σε τρόφιμα χωρίς σημαντική προσθήκη θερμίδων.
Αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό από το να υποστηρίζουμε ότι προκαλεί από μόνη της απώλεια λίπους.
Μάλιστα, αξιολόγηση εννέα μελετών σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 δεν βρήκε σημαντική επίδραση στο σωματικό βάρος, τον ΔΜΣ ή την περίμετρο μέσης.
Η απώλεια σωματικού λίπους εξακολουθεί να εξαρτάται κυρίως από τη συνολική ενεργειακή ισορροπία και τις μακροχρόνιες διατροφικές και κινητικές συνήθειες.
Πόση κανέλα πρέπει να καταναλώνουμε;
Δεν υπάρχει καθιερωμένη «θεραπευτική δόση» κανέλας για τον έλεγχο του σακχάρου.
Οι κλινικές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικές ποσότητες και διαφορετικά προϊόντα.
Και αυτό είναι ένα από τα προβλήματα όταν προσπαθούμε να συγκρίνουμε τα αποτελέσματά τους.
Άλλο:
κανέλα ως μπαχαρικό,
άλλο:
σκόνη κανέλας σε κάψουλα,
και άλλο:
τυποποιημένο εκχύλισμα.
Δεν μπορούμε να θεωρούμε αυτομάτως ότι είναι ισοδύναμα.
Για καθημερινή χρήση ως τρόφιμο, μικρές ποσότητες κανέλας χρησιμοποιούνται ευρέως ως μέρος μιας φυσιολογικής διατροφής και θεωρούνται γενικά ασφαλείς.
Περισσότερη κανέλα σημαίνει καλύτερο αποτέλεσμα;
Όχι.
Και ειδικά με την Cassia, η υπερβολική καθημερινή κατανάλωση δεν είναι καλή στρατηγική.
Ο λόγος είναι κυρίως η κουμαρίνη.
Η λογική:
«αν μισό κουταλάκι είναι καλό, πέντε κουταλιές θα είναι καλύτερες»
δεν έχει επιστημονική βάση και μπορεί να αυξήσει άσκοπα την έκθεση σε ουσίες που δεν θέλουμε να καταναλώνουμε σε μεγάλες ποσότητες.
Τι είναι η κουμαρίνη;
Η κουμαρίνη είναι μία φυσική αρωματική ένωση που υπάρχει σε διάφορα φυτά.
Η Cassia cinnamon μπορεί να περιέχει σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες από την κανέλα Κεϋλάνης.
Η μεγάλη και παρατεταμένη έκθεση σε κουμαρίνη αποτελεί ανησυχία κυρίως λόγω πιθανών επιδράσεων στο ήπαρ σε ευαίσθητα άτομα.
Γι’ αυτό, αν κάποιος χρησιμοποιεί κανέλα καθημερινά και σε σχετικά μεγάλες ποσότητες, έχει νόημα να γνωρίζει ποιο είδος αγοράζει.
Είναι λοιπόν καλύτερη η κανέλα Κεϋλάνης;
Αν μιλάμε για συστηματική και σχετικά μεγάλη κατανάλωση, το χαμηλότερο περιεχόμενο κουμαρίνης αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα της Ceylon.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι:
η Cassia είναι «δηλητήριο»
ή ότι:
η Ceylon θεραπεύει το σάκχαρο.
Και οι δύο υπερβολές είναι λάθος.
Η Cassia χρησιμοποιείται ευρύτατα ως μπαχαρικό.
Η διαφορά αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν η κατανάλωση παύει να είναι περιστασιακή και κάποιος αρχίζει να χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες κάθε ημέρα.
Μπορώ να βάζω κανέλα στον καφέ;
Φυσικά.
Η κανέλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε:
καφέ, γιαούρτι, βρώμη, φρούτα, smoothies ή διάφορες συνταγές.
Από διατροφικής πλευράς μπορεί να είναι ένας εύκολος τρόπος να προσθέσουμε γεύση χωρίς ζάχαρη.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας καφές με κανέλα μετατρέπεται σε «ρόφημα που ρίχνει το σάκχαρο».
Η συνολική διατροφή εξακολουθεί να έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία.
Κανέλα και γλυκά: Μια μικρή παγίδα
Έχει ενδιαφέρον ότι η κανέλα έχει αποκτήσει τόσο έντονα τη φήμη του «υγιεινού» συστατικού ώστε μερικές φορές ξεχνάμε το τρόφιμο μέσα στο οποίο βρίσκεται.
Ένα cinnamon roll δεν γίνεται τρόφιμο για τον έλεγχο της γλυκόζης επειδή περιέχει κανέλα.
Το ίδιο ισχύει για:
μπισκότα κανέλας, κέικ, δημητριακά με κανέλα ή ροφήματα με μεγάλες ποσότητες πρόσθετης ζάχαρης.
Πρέπει πάντα να αξιολογούμε ολόκληρο το τρόφιμο και όχι ένα μεμονωμένο συστατικό.
Μπορεί η κανέλα να αλληλεπιδράσει με φάρμακα;
Η χρήση μικρών ποσοτήτων κανέλας ως μπαχαρικό είναι διαφορετική από τη χρήση συμπυκνωμένων συμπληρωμάτων.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν κάποιος λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για τον διαβήτη, καθώς η χρήση φυτικών συμπληρωμάτων παράλληλα με συμβατική αγωγή μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες επιδράσεις ή αλληλεπιδράσεις.
Αν κάποιος χρησιμοποιεί φάρμακα ή έχει ηπατική νόσο, είναι προτιμότερο να συζητήσει τη συστηματική χρήση συμπληρώματος κανέλας με γιατρό ή φαρμακοποιό.
Συχνές Απορίες για την Κανέλα
Η κανέλα ρίχνει το σάκχαρο;
Ορισμένες κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν βρει βελτίωση στη γλυκόζη νηστείας και άλλους δείκτες. Ωστόσο τα αποτελέσματα δεν είναι πλήρως συνεπή και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε η κανέλα να θεωρείται θεραπεία για τον διαβήτη.
Ποια κανέλα είναι καλύτερη, Κεϋλάνης ή Cassia;
Για συστηματική κατανάλωση η Ceylon έχει το πλεονέκτημα ότι περιέχει γενικά πολύ λιγότερη κουμαρίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί καλύτερη θεραπεία για τον έλεγχο του σακχάρου.
Η κανέλα βοηθά στο αδυνάτισμα;
Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να θεωρήσουμε την κανέλα προϊόν απώλειας λίπους. Δεν αντικαθιστά ένα κατάλληλο διατροφικό πρόγραμμα.
Μπορώ να τρώω κανέλα κάθε μέρα;
Οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται συνήθως ως μπαχαρικό θεωρούνται γενικά ασφαλείς. Για μεγάλες ποσότητες καθημερινά χρειάζεται περισσότερη προσοχή, ιδιαίτερα με Cassia λόγω της κουμαρίνης.
Η κανέλα αντικαθιστά τα φάρμακα για το σάκχαρο;
Όχι. Δεν πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται φαρμακευτική αγωγή για χάρη της κανέλας ή κάποιου συμπληρώματος.
Είναι καλύτερο να παίρνω συμπλήρωμα κανέλας;
Δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική βάση για να πούμε ότι όλοι χρειάζονται συμπλήρωμα κανέλας. Επιπλέον, τα προϊόντα διαφέρουν σημαντικά ως προς είδος, εκχύλισμα και δοσολογία.
Τελικά, αξίζει η κανέλα;
Ως μέρος της διατροφής; Φυσικά.
Είναι ένα αρωματικό μπαχαρικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους και έχει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα φυτοχημική σύνθεση.
Ως «φυσική θεραπεία για το σάκχαρο»; Όχι.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι περισσότερο ενδιαφέροντα απ’ όσο θα ήταν σωστό να αγνοήσουμε, αλλά λιγότερο ισχυρά απ’ όσο συχνά παρουσιάζονται στο διαδίκτυο.
Νεότερες μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η συμπληρωματική χρήση κανέλας ενδέχεται να βελτιώνει ορισμένους δείκτες γλυκαιμικού ελέγχου σε άτομα με διαβήτη τύπου 2. Παράλληλα, η μεγάλη ανομοιογένεια των μελετών και οι διαφορές στα είδη και τις δόσεις κανέλας δεν επιτρέπουν να μετατρέψουμε αυτά τα αποτελέσματα σε γενική σύσταση για όλους.
Η καλύτερη προσέγγιση λοιπόν είναι να απολαμβάνουμε την κανέλα ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, χωρίς να της αποδίδουμε ιδιότητες φαρμάκου.
